CBD bij psychose en schizofrenie: antipsychotisch bewijs

Cannabidiol (CBD) is de niet-psychoactieve component van de cannabisplant. Anders dan THC veroorzaakt CBD geen roes en lokt het geen psychose uit. Sterker nog: een aantal onderzoekers vermoedt dat CBD juist een antipsychotische werking heeft. Op deze pagina staat het klinische bewijs eerlijk op een rij, inclusief de teleurstellende studies.

Waarom CBD anders is dan THC

Bij cannabis en de geestelijke gezondheid spelen twee stoffen een tegengestelde rol. THC (tetrahydrocannabinol) bindt aan de cannabinoïdreceptor en kan psychotische symptomen uitlokken en verergeren; regelmatig en zwaar THC-gebruik hangt consistent samen met een verhoogd risico op psychose en schizofrenie, met een dosis-responsrelatie. CBD bindt nauwelijks aan deze receptor. In plaats daarvan remt het de afbraak van het lichaamseigen endocannabinoïde anandamide, waardoor de spiegel daarvan stijgt. Juist die stijging werd in onderzoek gekoppeld aan klinische verbetering. Het werkingsmechanisme verschilt dus fundamenteel van klassieke antipsychotica, die vooral dopamine blokkeren.

Het positieve bewijs

Leweke 2012: CBD versus amisulpride

In een vier weken durende, dubbelblinde studie kregen 42 opgenomen patiënten met een acute psychose CBD of het krachtige antipsychoticum amisulpride. Beide groepen verbeterden vergelijkbaar in psychosesymptomen, maar de CBD-groep had duidelijk minder bijwerkingen (geen gewichtstoename, geen bewegingsstoornissen). De verbetering hing samen met een stijging van anandamide. Dit was de eerste aanwijzing dat CBD klinisch relevant kan zijn, maar de studie was klein en exploratief.

McGuire 2018: CBD als aanvulling

De grootste en methodologisch sterkste trial randomiseerde 88 patiënten met schizofrenie naar 1000 mg CBD per dag of placebo, bovenop hun bestaande antipsychoticum, gedurende zes weken. De CBD-groep liet een statistisch significante maar bescheiden afname van de positieve symptomen (PANSS) zien en werd vaker als "verbeterd" beoordeeld door de behandelaar. Cognitie verbeterde niet aantoonbaar. CBD werd goed verdragen, zonder de typische bijwerkingen van antipsychotica.

Het negatieve en onzekere bewijs

Niet alle studies vielen positief uit. In de trial van Boggs (2018) kregen 36 stabiele patiënten 600 mg CBD per dag of placebo. CBD verbeterde noch de cognitie (MCCB) noch de symptomen (PANSS) en gaf juist wat meer sedatie. Dat ondergraaft het idee dat CBD de cognitie bij schizofrenie verbetert en laat zien dat dosis, ziektestadium (acuut versus stabiel) en uitkomstmaat sterk meewegen.

Een recente systematische review en meta-analyse pooltte de PANSS-totaalscore van vijf studies (204 deelnemers) en vond wel een significante reductie in het voordeel van CBD. Belangrijke kanttekening: het gaat om weinig en kleine trials met uiteenlopende doses en patiëntgroepen. Zulke meta-analyses zijn gevoelig voor publicatiebias en toeval. Het gezaghebbende NASEM-rapport (2017) richtte zich vooral op de risicokant van THC en spreekt geen oordeel uit over CBD als behandeling.

Wat betekent dit in de praktijk

Het signaal is interessant maar het bewijs is nog te dun voor harde conclusies. De gebruikte doses (600 tot 1000 mg zuivere CBD per dag) liggen ver boven wat vrij verkrijgbare, gedoogde CBD-olie (THC < 0,05%) levert, en de behandelingen vonden plaats onder medisch toezicht naast reguliere medicatie. CBD is geen geregistreerd antipsychoticum.