Cannabis bij chronische en zenuwpijn: het bewijs eerlijk gewogen

Cannabis en THC-olie worden vaak genoemd als middel tegen langdurige pijn en vooral zenuwpijn. De verwachtingen zijn hooggespannen, maar het wetenschappelijke bewijs is bescheidener dan veel mensen denken — en het is de afgelopen jaren eerder zwakker dan sterker geworden. Op deze pagina wegen we dat bewijs zo eerlijk mogelijk: wat laten gerandomiseerde studies en systematische reviews écht zien, hoe groot is het effect, en hoe verhoudt dat zich tot de bijwerkingen? We maken onderscheid tussen neuropathische (zenuw)pijn, algemene chronische pijn en kankerpijn, omdat het bewijs per type verschilt.

Waarom juist zenuwpijn?

Neuropathische pijn ontstaat door beschadiging of disfunctie van het zenuwstelsel zelf: denk aan diabetische zenuwpijn, pijn na gordelroos (postherpetische neuralgie), pijn bij multiple sclerose of een dwarslaesie, en fantoompijn. Deze pijn reageert vaak slecht op gewone pijnstillers, en dat is precies waarom er zoveel interesse bestaat in cannabis als alternatief. Die interesse rechtvaardigt echter geen overschatting van het effect.

Het bewijs in cijfers

De meest gestandaardiseerde beoordeling komt van de Cochrane-samenwerking, die hetzelfde onderwerp tweemaal onder de loep nam.

Cochrane 2018: een bescheiden, onzeker signaal

De review van Mücke en collega's (2018) bundelde 16 gerandomiseerde studies met 1.750 deelnemers. Van de mensen met cannabis-geneesmiddelen haalde 39% ten minste 30% pijnvermindering, tegen 33% met placebo (NNTB 11, 95% CI 7-33; matige zekerheid). Voor de strengere drempel van 50% pijnvermindering was het verschil kleiner: 21% versus 17% (NNTB 20, 95% CI 11-100; lage zekerheid).

Daar staan duidelijke nadelen tegenover. Bijwerkingen van het zenuwstelsel (zoals duizeligheid en sufheid) traden op bij 61% versus 29% met placebo (NNTH 3, 95% CI 2-6). Psychische bijwerkingen kwamen voor bij 17% versus 5% (NNTH 10, 95% CI 7-16). En 10% stopte met de studie wegens bijwerkingen, tegen 5% bij placebo (NNTH 25, 95% CI 16-50). De auteurs concludeerden zelf dat de mogelijke baten kunnen wegvallen tegen de mogelijke schade.

Cochrane 2026: het bewijs valt verder tegen

De geactualiseerde review (Ateş en collega's, januari 2026) omvatte 21 studies met ruim 2.100 deelnemers en een behandelduur van 2 tot 26 weken. De conclusie is opvallend nuchter: er is geen overtuigend bewijs dat cannabis-geneesmiddelen zenuwpijn klinisch relevant verlichten ten opzichte van placebo, of het nu gaat om THC-dominante, CBD-dominante of gecombineerde THC/CBD-producten. Sommige mensen met THC/CBD-combinaties rapporteerden kleine verbeteringen, maar die waren te klein om als klinisch betekenisvol te gelden. De zekerheid van het bewijs werd beoordeeld als laag tot zeer laag. Hoofdauteur Häuser pleitte voor grotere, beter opgezette studies van ten minste 12 weken voordat een aanbeveling gerechtvaardigd is.

Andere reviews en het bredere plaatje

De landmark-meta-analyse in JAMA (Whiting, 2015) vond matig-kwalitatief bewijs voor cannabinoïden bij chronische pijn en spasticiteit, maar het effect was klein: 37% versus 31% haalde minstens 30% pijnreductie, met een gepoolde odds ratio van 1,41 (95% CI 0,99-2,00) die net niet statistisch significant was. Het Amerikaanse NASEM-rapport (2017) sprak nog van "substantial evidence" voor chronische pijn — lange tijd het hoogtepunt van optimisme — maar leunde sterk op juist die neuropathische studies met bescheiden effecten. Strengere, recentere analyses hebben dat beeld getemperd.

Kankerpijn: een apart verhaal

Bij pijn door kanker is het beeld zo mogelijk nog terughoudender. Een meta-analyse van zes RCT's met 1.460 patiënten (Boland, 2020) vond geen pijnvoordeel van cannabinoïden boven placebo, wél significant meer sufheid (duizeligheid liet alleen een niet-significante trend zien). De ASCO-richtlijn (2024) adviseert daarom tegen cannabis als kankergerichte behandeling buiten studieverband, met zeer lage zekerheid over enig antitumoreffect. Het Nederlandse Geneesmiddelenbulletin vat het samen: het sterkste bewijs ligt bij misselijkheid en braken door chemotherapie en bij eetlust, niet bij chronische niet-kwaadaardige pijn.

Wat zeggen de richtlijnen?

De grote pijnautoriteiten zijn voorzichtig. De International Association for the Study of Pain (IASP) onderschreef in maart 2021 het algemene gebruik van cannabinoïden tegen pijn níet, omdat het klinische bewijs de drempel voor een aanbeveling niet haalt. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) beveelt medicinale cannabis evenmin routinematig aan en ziet de belangrijkste rol in de palliatieve fase, waar een proefbehandeling onder begeleiding kan worden overwogen met een lage startdosis die langzaam wordt opgehoogd.

Het Nederlandse praktijkbeeld

Tegelijk melden veel gebruikers wél baat. In een Nederlands cohort van Lareb en het Bureau voor Medicinale Cannabis (251 patiënten) rapporteerde ongeveer 1 op de 5 milde bijwerkingen en gaven veel deelnemers verbetering aan. Dat klinkt bemoedigend, maar zo'n onderzoek is observationeel, kent selectiebias (vooral tevreden, langdurige gebruikers) en heeft geen placebogroep. Juist bij pijn is het placebo-effect groot — dat verklaart een deel van de kloof tussen positieve ervaringsverhalen en de magere uitkomsten van gerandomiseerd onderzoek.

Juridische nuance kort

Voor de volledigheid: gedoogde CBD-olie met een THC-gehalte van minder dan 0,05% is geen geneesmiddel en is niet bewezen werkzaam tegen pijn. Medicinale THC-olie is een apotheekbereiding op recept met gecontroleerde samenstelling, die onder de Opiumwet valt. Illegale RSO- of straatolie is ongecontroleerd qua sterkte en zuiverheid en wordt afgeraden. Het bewijs in dit artikel gaat over gestandaardiseerde, onderzochte producten — niet over ongecontroleerde olie.

Kortom: voor sommige mensen kan een proefbehandeling met medicinale cannabis tegen hardnekkige zenuwpijn zinvol zijn, maar het gemiddelde effect is klein, onzeker en kan worden ingehaald door bijwerkingen. Eerlijk gewogen is dit geen wondermiddel, en de bewijslast wordt met de jaren eerder zwaarder dan lichter.