Cannabis bij Tourette en tics: helpt THC tegen tics?

Het syndroom van Gilles de la Tourette is een neurologische aandoening met onwillekeurige bewegingen en geluiden (tics), vaak voorafgegaan door een onaangename voorgevoel-spanning, de premonitoire drang. Veel patienten en ouders vragen of THC of medicinale cannabis kan helpen wanneer reguliere middelen onvoldoende werken of te veel bijwerkingen geven. Hieronder zetten we het bewijs eerlijk op een rij, van de eerste THC-trials tot de meest recente meta-analyse.

Wat we weten uit gerandomiseerd onderzoek

Het idee dat cannabis tics dempt komt voort uit kleine, vroege trials van de Duitse onderzoeker Müller-Vahl. In een single-dose crossover bij 12 volwassenen verbeterden tics (p=0,015) en dwangklachten (p=0,041) na THC. Een vervolg-RCT bij 24 volwassenen met THC tot 10 mg per dag gedurende 6 weken liet eveneens een significante, maar bescheiden verbetering zien op meerdere tic-schalen. Deze studies waren klein en hadden een hoog risico op vertekening.

Twee recentere trials zijn belangrijker voor het oordeel anno nu.

CANNA-TICS (2023): de grootste, en negatief

CANNA-TICS was de tot dusver grootste gecontroleerde studie: een fase IIIb-trial bij 97 volwassenen met nabiximols (een mond-spray met 2,7 mg THC plus 2,5 mg CBD per pufje, tot 12 pufjes per dag). Het primaire eindpunt, minstens 25% tic-reductie op de Yale Global Tic Severity Scale (YGTSS), werd niet gehaald: 21,9% responders bij nabiximols tegen 9,1% bij placebo, een verschil dat statistisch geen superioriteit aantoonde. In secundaire analyses waren er wel gunstige trends voor tics, stemming en kwaliteit van leven. Een goed opgezette trial die de hooggespannen verwachtingen temperde.

NEJM Evidence (2023): THC:CBD-olie, wel positief

In dezelfde periode publiceerde een Australische groep (Lambert Initiative, Sydney) een dubbelblinde crossover bij 22 volwassenen met ernstige Tourette. Deelnemers kregen 6 weken een orale olie met 5 mg THC plus 5 mg CBD per dag, en 6 weken placebo, met een wash-out ertussen. De YGTSS-totaalscore daalde gemiddeld 8,9 punten tijdens de THC:CBD-olie tegen 2,5 punten op placebo, een significant en klinisch relevant verschil dat de auteurs vergeleken met het effect van antipsychotica. Belangrijke kanttekening: het is een pilot van slechts 22 mensen op een enkele locatie.

Meta-analyse 2024

De meest recente synthese (Europees, 2024) bekeek 9 studies met in totaal 401 volwassenen, maar kon slechts 3 RCT's (samen 53 patienten) poolen. Resultaat: een significante daling van de YGTSS-totaalscore (gemiddeld verschil -23,71; 95%-BI -43,86 tot -3,55; p=0,02) en van de premonitoire drang (PUTS -5,36; p=0,0007), maar geen significant effect op dwangklachten (Y-BOCS; p=0,06). De auteurs benadrukken kleine aantallen, heterogeniteit en de noodzaak van grotere placebogecontroleerde studies.

Dosering: laag starten, langzaam ophogen

De trials gebruikten lage doses THC: ongeveer 5 tot 10 mg per dag oraal, soms iets hoger via spray. In de praktijk geldt het principe start laag, hoog langzaam op (titreren), omdat THC sufheid, droge mond, duizeligheid en concentratieverlies geeft. In Nederland kan een arts medicinale cannabis van het Bureau voor Medicinale Cannabis off-label voorschrijven (een THC-bevattende soort, soms een THC:CBD-mengsel zoals Bediol als milde start). Er is geen geregistreerd cannabisgeneesmiddel voor Tourette, en de basisverzekering vergoedt het sinds 2017 niet meer.

Risico bij kinderen en jongeren

Voor minderjarigen bestaat alleen klein open-label/pilotonderzoek (bijvoorbeeld 10 jongeren van 12 tot 18 jaar), zonder controlegroep en zonder bewezen werkzaamheid. Tegelijk ontwikkelt het brein zich tot ongeveer 25 jaar; THC-gebruik op jonge leeftijd verhoogt het risico op psychose, verslaving en blijvende cognitieve problemen. Werkzaamheid is dus onbewezen, terwijl de risico's reeel zijn.

Juridisch kader in Nederland

Let op het verschil tussen producten. Gedoogde CBD-olie bevat vrijwel geen THC (onder 0,05%) en werkt niet aantoonbaar tegen tics. Medicinale THC-olie of -bloem vereist een doktersrecept. Geconcentreerde THC-/cannabisolie ('hennepolie' met hoog THC) en geisoleerde of synthetische THC staan op Opiumwet Lijst I; alleen ruw plantmateriaal (wiet, hasjiesj) staat op Lijst II. Zelfgemaakte of illegale RSO-olie valt buiten elke kwaliteitscontrole en wordt afgeraden.