THC-drugstest: detectievenster per matrix en de farmacokinetiek

Een drugstest op cannabis meet meestal niet de werkzame stof THC zelf, maar de inactieve afbraakstof THC-COOH (11-nor-9-carboxy-THC). Deze metaboliet is goed meetbaar, blijft veel langer aanwezig dan THC en zegt iets over eerder gebruik. Hoe lang een test positief blijft, hangt sterk af van de gekozen matrix (bloed, speeksel, urine of haar) en van de farmacokinetiek: THC is vetoplosbaar en stapelt op in vetweefsel, waardoor het bij frequent gebruik langzaam vrijkomt.

Detectievensters per matrix

De onderstaande waarden zijn richtwaarden uit gecontroleerd onderzoek; individuele uitkomsten variëren met dosis, gebruiksfrequentie, lichaamsvet, metabolisme en de gevoeligheid (cut-off) van de test.

Bloed en speeksel: recent gebruik

Bloed en speeksel weerspiegelen het beste recent gebruik. In farmacokinetisch onderzoek piekt THC-COOH in plasma 24-30 minuten na roken; bij incidentele gebruikers is de stof daarna nog dagen aantoonbaar, bij chronische gebruikers door de lange terminale halfwaardetijd langer (huestis2007). In speeksel is vooral het oorspronkelijke THC aantoonbaar; dit venster is kort, doorgaans uren tot maximaal enkele dagen.

Urine: het langste venster

Urine is de meest gebruikte matrix omdat THC-COOH er lang en in hoge concentratie aanwezig is. Bij incidenteel gebruik is de stof bij een cut-off van 15 ng/mL gemiddeld ongeveer 1,5 dag aantoonbaar (afhankelijk van dosis tot ~5 dagen). Bij chronisch, dagelijks gebruik loopt dit door vetstapeling sterk op: detectie tot circa 30 dagen is gedocumenteerd met gevoelige GC-MS, en in extreme gevallen nog langer (schwilke2010). De standaard cut-off ligt vaak op 50 ng/mL; gevoeliger labtests hanteren 15-20 ng/mL en verlengen het venster.

Haar: maanden terug

Haaranalyse geeft een retrospectief beeld over maanden, omdat metabolieten in de haarschacht worden ingebouwd. Een voordeel is dat THC-COOH niet in cannabisrook voorkomt, waardoor passieve blootstelling (meeroken) minder snel een vals-positieve uitslag geeft. Nadeel is gevoeligheid voor externe contaminatie en zeer lage concentraties.

Creatinine-normalisatie en interpretatie

Urineconcentraties schommelen sterk met hydratatie: veel drinken verdunt het monster. Daarom wordt THC-COOH gecorrigeerd voor creatinine (uitgedrukt in ng/mg), zodat monsters eerlijker vergelijkbaar zijn. Dit is vooral relevant om bij chronische gebruikers nieuw gebruik te onderscheiden van restuitscheiding van oud gebruik. Onderzoek ontwikkelde hiervoor gevalideerde modellen op basis van creatinine-genormaliseerde THC-COOH-ratio's tussen twee monsters en de tussenliggende tijd; een enkele drempelratio werkt onvoldoende doordat uitscheidingspatronen sterk verschillen (schwilke2011, schwilke2010).

Nederlandse verkeerscontext

In het verkeer geldt in Nederland een grenswaarde van 3,0 microgram THC per liter bloed bij enkelvoudig gebruik, en 1,0 microgram/L in combinatie met alcohol, medicijnen of andere drugs. De politie gebruikt een speekseltest als screening; bij verdenking volgt een bloedonderzoek dat juridisch bepalend is (cbr2024). Gebruikers van medicinale THC-olie op recept vallen onder dezelfde grenswaarden; een recept beschermt niet automatisch tegen vervolging als de bloedwaarde de grens overschrijdt.

Kernpunten

• THC-COOH is de standaard testmetaboliet; de detectieduur volgt uit farmacokinetiek (vetstapeling, halfwaardetijd), niet uit een vaste regel.
• Bloed/speeksel = recent gebruik (uren-dagen); urine = geschiedenis (dagen-weken); haar = maanden.
• Een positieve uitslag bewijst gebruik, geen actuele rijongeschiktheid.
• Creatinine-normalisatie is essentieel om verdunning te corrigeren en nieuw van residueel gebruik te onderscheiden.