Cannabis bij glioblastoom en hersentumoren
Glioblastoom en cannabis: preklinische hoop versus klinische realiteit. Overzicht van het wetenschappelijk bewijs voor antitumor-claims en palliatie.
Kernclaims & bewijs
Er is geen gerandomiseerde, gecontroleerde studie bij mensen die bewijst dat cannabinoïden glioblastoom genezen of de tumor significant verkleinen. Het beschikbare klinische bewijs bestaat uitsluitend uit kleine fase I/Ib-veiligheidsstudies.
DZeer laag bewijsIn celkweek- en diermodellen vertoonden THC, CBD en hun combinatie antitumorale effecten (apoptose, remming van angiogenese). Deze preklinische resultaten vertalen zich tot nu toe niet naar bewezen werkzaamheid bij mensen.
CLaag bewijsCannabis kan bij glioblastoompatiënten bijdragen aan palliatieve symptoomverlichting (pijn, misselijkheid, angst) als aanvulling op standaardbehandeling — dit is beter onderbouwd dan een antitumor-effect, maar het bewijs blijft beperkt.
CLaag bewijs
Glioblastoom (GBM) is de meest agressieve primaire hersentumor bij volwassenen. De mediane overleving bedraagt circa 15 maanden met de standaardbehandeling (radiotherapie plus temozolomide, het zogeheten Stupp-protocol). Labstudies suggereren antitumorale effecten van cannabinoïden — maar klinisch bewijs bij mensen is extreem schaars en onvoldoende om enige conclusie over werkzaamheid te trekken.
Wat het laboratorium laat zien
In celkweekexperimenten en diermodellen veroorzaken THC en CBD bij glioomcellen apoptose (geprogrammeerde celdood), remmen ze angiogenese (de aanmaak van nieuwe bloedvaten die de tumor voedt) en activeren ze autofagie. Combinaties van THC en CBD lijken in het lab synergetisch te werken en temozolomideresistentie deels te kunnen omzeilen.
Een systematische review uit 2025, die 45 primaire studies uit de periode 2022–2025 analyseerde, concludeert dat er significante vooruitgang is geboekt in het begrijpen van deze mechanismen. Tegelijkertijd stelt dezelfde review expliciet dat de vertaalslag naar effectieve klinische behandelingen grotendeels ontbreekt.
⚠️ Let op
Labresultaten (celkweek, muizen) kunnen niet worden gelijkgesteld aan werkzaamheid bij mensen. Van de tienduizenden verbindingen die in laboratoria antitumorale eigenschappen tonen, bereikt slechts een fractie ooit een positief fase III-resultaat bij mensen. Bij glioblastoom zijn we nog ver verwijderd van dat punt.
Wat het bewijs bij mensen zegt
Eerste menselijke studie: Guzmán et al. (2006)
De eerste klinische studie naar antitumorale effecten van cannabinoïden includeerde negen patiënten met recidief glioblastoom. THC werd direct in de tumor geïnjecteerd (intratumoraal). De studie was primair gericht op veiligheid; er was geen controlegroep. Alle patiënten overleefden niet het eerste jaar na behandeling. De mediane overleving na start van de cannabinoidtoediening was 24 weken. Conclusie: de toediening was veilig uitvoerbaar, maar over antitumor-werkzaamheid kon op basis van negen patiënten zonder controlegroep niets worden geconcludeerd.
Fase Ib-studie nabiximols + temozolomide: Twelves et al. (2021)
In een fase Ib gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie ontvingen 27 patiënten met recidief glioblastoom nabiximols (een THC/CBD-mondspray) of placebo, in combinatie met temozolomide. De studie was ontworpen om veiligheid en tolerantie vast te stellen — niet om werkzaamheid te bewijzen. Een exploratief overlevingssignaal werd gerapporteerd: 83% overleving na één jaar in de nabiximolsgroep versus 44% in de placebogroep (p=0,042). Dit is een interessant signaal, maar door de kleine omvang, het ontbreken van prespecificering als primaire uitkomst en de mogelijkheid van toeval, kan hieruit geen klinische werkzaamheidsconclusie worden getrokken.
GEINO-1601 (2024)
De Spaanse fase Ib-studie GEINO-1601 includeerde 33 patiënten met nieuw gediagnosticeerd glioblastoom. Zij ontvingen een orale THC/CBD-oplossing in combinatie met radiotherapie en temozolomide (het standaard Stupp-protocol). Ook dit is een veiligheidsstudie; definitieve werkzaamheidsdata zijn niet gepubliceerd.
ℹ️ Goed om te weten
Lopend onderzoek dat gevolgd kan worden: De Britse ARISTOCRAT-studie (fase II, n=120, nabiximols versus placebo bij recidief MGMT-gemethyleerd glioblastoom) en het onderzoek van Erasmus MC naar CBD bij recidief glioblastoom lopen nog. Definitieve resultaten worden verwacht in de komende jaren.
Palliatie: een realistischer perspectief
Los van antitumor-claims is er een aparte en genuanceerder vraag: kan cannabis de symptoomlast bij glioblastoompatiënten verlichten? Hersentumoren gaan gepaard met ernstige pijn, misselijkheid door chemotherapie, angst en slecht slapen.
| Symptoom | Bewijsniveau cannabis | Toelichting |
|---|---|---|
| Chemo-misselijkheid | Laag–matig | Dronabinol/nabilon hebben registratie voor therapieresistente CINV |
| Pijn (neuropathisch) | Laag | Beperkt RCT-bewijs bij oncologische pijn |
| Angst | Zeer laag | Geen gerichte GBM-studies; CBD-pilot loopt (NCT05753007) |
| Slaap | Zeer laag | Indirect bewijs; geen GBM-specifieke data |
Het Hersentumorcentrum Nederland meldt dat cannabis in de palliatieve fase soms klachten zoals hoofdpijn, misselijkheid en angst kan verlichten, maar benadrukt dat er geen wetenschappelijk bewijs is voor effect op tumorgroei.
✖ Mythe
Veelgehoorde claim: "THC-olie heeft iemand met glioblastoom genezen." Glioblastoom kent bij een kleine minderheid een langdurig beloop — onafhankelijk van cannabisgebruik. Anekdotes van overlevenden die cannabis gebruikten, bewijzen geen causaal verband. Zonder een gecontroleerde studie is het onmogelijk te weten of cannabis de overleving heeft beïnvloed.
Juridische positie in Nederland
Geconcentreerde THC-olie valt onder Opiumwet Lijst I en is uitsluitend legaal verkrijgbaar via recept bij een erkende apotheek (medicinale cannabis via het Bureau voor Medicinale Cannabis). Een neuroloog of oncoloog kan dit voorschrijven; vergoeding door de zorgverzekeraar vereist een machtiging en is niet vanzelfsprekend. Illegaal verkregen "wietolie" of RSO biedt geen garanties over kwaliteit, zuiverheid of THC-gehalte en kan extra risico's meebrengen bij gelijktijdig gebruik van chemotherapie vanwege CYP450-interacties.
Wat realistisch te verwachten
Op dit moment is er geen klinisch bewijs dat cannabinoïden glioblastoom genezen, remmen of de overleving bewijsbaar verlengen. De preklinische data zijn wetenschappelijk interessant en rechtvaardigen verder klinisch onderzoek — dat ook daadwerkelijk loopt. Of de palliatieve inzet van cannabis zinvol is, bespreekt u het best met de behandelend neuro-oncoloog; die kan afwegen of het past naast de lopende behandeling en of interacties met chemotherapie een rol spelen.
Veelgestelde vragen
Kan THC-olie een glioblastoom genezen?
Nee, dat is niet aangetoond bij mensen. Laboratoriumstudies tonen antitumorale effecten in cellen en proefdieren, maar die resultaten zijn niet vertaald naar bewezen genezing of tumorverwijdering bij mensen. De enige humane studies zijn kleine veiligheidsstudies met onzeker overlevingssignaal.
Loopt er onderzoek naar cannabis bij hersentumoren?
Ja. De Britse ARISTOCRAT-studie (fase II, 120 patiënten, nabiximols + temozolomide bij recidief glioblastoom) en de Spaanse GEINO-1601-studie (fase Ib, THC/CBD + radiotherapie/temozolomide) zijn actieve trials. Het Erasmus MC onderzoekt CBD bij recidief glioblastoom. Geen van deze studies heeft definitieve uitkomsten gepubliceerd.
Is medicinale cannabisolie met THC legaal te verkrijgen voor een hersentumor?
Geconcentreerde THC-olie valt onder de Opiumwet Lijst I en is in Nederland uitsluitend legaal op recept via een apotheek. Een neuroloog of oncoloog kan een recept uitschrijven; vergoeding door de verzekeraar is beperkt en vereist een machtigingsprocedure.
Zijn er bijwerkingen van cannabis bij hersentumoren?
In fase Ib-studies was de tolerantie redelijk. Gemelde bijwerkingen zijn duizeligheid, vermoeidheid, psychoactieve effecten (bij THC) en wisselwerking met andere medicatie, waaronder chemotherapie. Bij hersentumoren is extra voorzichtigheid geboden vanwege het verhoogde risico op cognitieve en neurologische bijwerkingen.
Bronnen
- Guzmán M, Duarte MJ, Blázquez C, Ravina J, Rosa MC, Galve-Roperh I, Sánchez C, Velasco G, González-Feria L (2006). A pilot clinical study of Δ9-tetrahydrocannabinol in patients with recurrent glioblastoma multiforme. British Journal of Cancer. doi:10.1038/sj.bjc.6603236 bron
- Twelves C, Sabel M, Checketts D, Miller S, Tayo B, Jove M, Brazil L, Short SC, McBain C, Haylock B, Mulholland P, Herbert C, James A, Hingorani M, Berrouschot J, Fietkau R, Panse J (2021). A phase 1b randomised, placebo-controlled trial of nabiximols cannabinoid oromucosal spray with temozolomide in patients with recurrent glioblastoma. British Journal of Cancer. doi:10.1038/s41416-021-01259-3 bron
- Javid F, et al. (2025). Recent Advances in the Therapeutic Potential of Cannabinoids Against Gliomas: A Systematic Review (2022–2025). Pharmacology Research & Perspectives. doi:10.1002/prp2.70160 bron
- Twelves C, Short SC, Mulholland P, et al. (2024). A randomised phase II trial of temozolomide with or without cannabinoids in patients with recurrent glioblastoma (ARISTOCRAT): protocol for a multi-centre, double-blind, placebo-controlled trial. BMC Cancer. doi:10.1186/s12885-023-11792-4 bron
- GEINO-1601 investigators (2024). 454P Tetrahydrocannabinol (THC)/cannabidiol (CBD) oral solution in combination with temozolomide (TMZ) and radiotherapy (RT) in patients with newly diagnosed glioblastoma: Phase Ib GEINO-1601 trial. Annals of Oncology. doi:10.1016/j.annonc.2024.08.524 bron
- National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (2017). The Health Effects of Cannabis and Cannabinoids: The Current State of Evidence and Recommendations for Research. The National Academies Press, Washington DC. doi:10.17226/24625 bron
- Hersentumorcentrum Nederland (2024). Cannabis onderzoek bij hersentumoren. hersentumorcentrum.nl. bron
- Erasmus MC Foundation (2023). Klinische studie naar effect van CBD op hersentumoren van start in Erasmus MC. Erasmus MC Foundation nieuwsbericht. bron