Concentraten en dabben: wax, shatter en BHO ontleed

Cannabisconcentraten zijn extracten waarin de werkzame stof THC sterk is opgeconcentreerd. Waar gedroogde wiet grofweg 10 tot 20 procent THC bevat, zitten concentraten als wax, shatter en olie doorgaans tussen de 50 en 90 procent. Die sprong in potentie is precies waar de gezondheidsrisico's van deze pagina om draaien: meer THC per teug betekent een grotere kans op acute paniek en, bij herhaald gebruik, op psychose en afhankelijkheid.

Wat zijn wax, shatter en BHO?

Het zijn verschillende verschijningsvormen van hetzelfde idee: een extract waarin de harsklieren van de plant zijn geconcentreerd.

• Wax: zachte, plakkerige substantie, populair bij beginnende gebruikers.
• Shatter: glasachtig en breekbaar, vaak zeer sterk.
• BHO (butane hash oil): olie of boterachtig extract gewonnen met butaan als oplosmiddel.

Deze concentraten worden meestal gebruikt via dabben: een klein beetje wordt op een sterk verhit oppervlak gedampt en in een keer ingeademd. Daardoor krijgt het lichaam een hoge bolusdosis THC in zeer korte tijd binnen.

Waarom potentie het risico vergroot

Een systematische review uit 2025 (99 studies, ruim 221.000 deelnemers) vond dat producten met hoge THC-concentratie consistent ongunstig samenhingen met psychose of schizofrenie (in 70% van de niet-therapeutische studies) en met cannabisgebruiksstoornis oftewel verslaving (75%). Voor angst en depressie lag dat lager, op respectievelijk 53% en 41%. Een eerdere systematische review in The Lancet Psychiatry kwam tot een vergelijkbare conclusie: hogere potentie hangt samen met meer verslaving en meer psychose.

Het bekendste cijfer komt uit de Europese EU-GEI-studie: dagelijks cannabisgebruik gaf een ongeveer 3x hogere kans op een eerste psychose, en dagelijks gebruik van hoogpotente cannabis (THC van 10% of meer) zelfs ongeveer 4,8x. Concentraten met 50 tot 90 procent THC liggen ver voorbij die drempel.

Wat wel duidelijk is: hoe hoger de dosis en hoe gevoeliger de persoon, hoe groter het risico. Jongeren onder de 20, mensen met psychosegevoeligheid in de familie en zwangeren lopen meer gevaar. Acuut kan een te hoge dab paniek, verwarring en paranoia uitlokken. Het Trimbos-instituut wijst erop dat producten boven de 50 procent THC extra risicovol zijn en dat tolerantie snel oploopt.

BHO-veiligheid: het maken is levensgevaarlijk

Naast de mentale risico's is er een fysiek gevaar dat losstaat van de THC zelf: zelf BHO maken. Butaan is een zeer brandbaar gas dat zich in een afgesloten ruimte ophoopt en bij de kleinste vonk explodeert. In een Amerikaans brandwondencentrum werden over enkele jaren 29 BHO-brandwondpatienten opgenomen; vrijwel alle letsels (ongeveer 93%) waren flashburns door een explosie binnenshuis, met een mediaan verbrand lichaamsoppervlak van 10% en uitschieters tot 90%. Het aantal gevallen nam toe naarmate cannabis verder werd geliberaliseerd.

Juridische status in Nederland

De potentie heeft ook juridische gevolgen. In Nederland staat ruw plantmateriaal (wiet, hasj) op Lijst II van de Opiumwet, maar geconcentreerde cannabis-/hennepolie en geisoleerde of synthetische THC staan op Lijst I (de categorie harddrugs). Ook hennep en hasj met een THC-gehalte vanaf de wettelijke grens zijn aan Lijst I toegevoegd. Wax, shatter, dabs en zelfgemaakte olie vallen dus zwaarder onder de wet dan gewone wiet.

Kernpunten

• Concentraten bevatten 50-90% THC; dabben levert een hoge dosis in een keer.
• Hogere potentie hangt samen met meer psychose en meer verslaving; risico is het grootst bij jongeren en bij psychosegevoeligheid.
• Zelf BHO maken veroorzaakt explosies en ernstige brandwonden.
• Concentraten en cannabisolie vallen in Nederland onder Opiumwet Lijst I.